Genel Cerrahi

Hemoroid (Basur): Belirtileri, Evreleri ve Tedavi Seçenekleri

Hekimhane Editör•16 Kasım 2026•6 dk okuma

Basur neden olur, hangi kanama hemoroide bağlıdır, hangisi kolonoskopi gerektirir? İç ve dış hemoroid, dört evre, lastik bant ve ameliyat seçenekleri sade bir dille.

Basur ya da tıbbi adıyla hemoroid, en sık görülen makat sorunlarından biridir ve pek çok kişi utandığı için hekime geç başvurur. Oysa genel cerrahlar bu şikâyetle her gün karşılaşır; hemoroid çoğu zaman basit önlemlerle ya da kısa poliklinik işlemleriyle kontrol altına alınır. Muayene birkaç dakika sürer ve büyük ölçüde ağrısızdır.

Hemoroid nedir?

Hemoroidler aslında herkeste bulunan normal yapılardır: anüs kanalının iç yüzünde, damar ve bağ dokudan oluşan yumuşak yastıkçıklardır. Makatın tam kapanmasına, gaz ve dışkının tutulmasına yardım ederler. Bu yastıkçıklar büyüyüp aşağı doğru kaydığında, kanadığında ya da dışarı sarktığında hemoroid hastalığından söz edilir.

İki tipi vardır:

  • İç hemoroid: Anüs kanalının içinde, ağrı sinirlerinin az olduğu bölgededir. Çoğunlukla ağrısız kanama ve dışarı sarkma yapar.
  • Dış hemoroid: Makat girişinde, deriyle örtülü bölgededir. Genellikle sessizdir; ancak içinde pıhtı oluştuğunda (tromboze dış hemoroid) aniden ortaya çıkan, sert, mor-mavi renkli ve çok ağrılı bir şişlik yapar.

İç hemoroidler sarkma derecesine göre dört evreye ayrılır:

Halka biçimli kanal çevresinde üç yumuşak yastıkçık, yanında lif yaprağı ve su damlası içeren soyut şema
  • 1. evre: Kanama olur, dışarı sarkma yoktur.
  • 2. evre: Dışkılama sırasında dışarı sarkar, kendiliğinden geri çekilir.
  • 3. evre: Sarkar, ancak parmakla itilerek yerine yerleştirilebilir.
  • 4. evre: Sürekli dışarıdadır, geri itilemez.

Nedenleri

Yastıkçıkları büyüten temel etken, anüs bölgesindeki basıncın uzun süre ve tekrar tekrar artmasıdır:

  • Kabızlık ve dışkılarken ıkınma
  • Tuvalette uzun süre oturmak, örneğin telefonla vakit geçirmek
  • Lifi az beslenme ve yetersiz sıvı alımı
  • Uzun süren ishal
  • Gebelik ve doğum
  • Fazla kilo ve ağır kaldırmayı gerektiren işler
  • Yaşla birlikte destek dokularının gevşemesi

Belirtiler

  • Dışkılamadan sonra tuvalet kâğıdında ya da klozette parlak kırmızı kan; kan genellikle dışkının üzerinde ya da damla damladır, dışkıyla karışmaz
  • Makattan dışarı çıkan yumuşak şişlik
  • Kaşıntı, ıslaklık, sümüksü akıntı ve çamaşırda lekelenme
  • Tam boşalamama hissi

İç hemoroidler genellikle ağrı yapmaz. Belirgin ağrı varsa pıhtılaşmış dış hemoroid, sıkışmış iç hemoroid ya da başka bir neden düşünülür. Dışkılarken keskin, kesici bir ağrı ve sonrasında süren yanma daha çok makat çatlağını düşündürür; ayrıntılar için anal fissür yazısına bakabilirsiniz.

Tanı: muayenede neler olur?

Hemoroidi genel cerrahlar değerlendirir ve tedavi eder. Muayene çoğunlukla yan yatarak, dizler karına çekili biçimde yapılır:

  • Bakı: Makat çevresi incelenerek dış hemoroid, deri katlantısı, çatlak ya da başka bir sorun aranır.
  • Parmakla muayene: Eldivenli ve kayganlaştırıcılı parmakla anüs kanalı ve rektumun son bölümü değerlendirilir.
  • Anoskopi: Kısa ve ince bir aletle anüs kanalının içine bakılır; iç hemoroidler en iyi böyle görülür.

Makattan kanama her zaman hemoroid demek değildir. Kalın bağırsak polipleri, kalın bağırsak kanseri ve iltihabi bağırsak hastalıkları da benzer kanama yapabilir. Bu nedenle şu durumlarda hekim kolonoskopi isteyebilir:

  • 50 yaşın üzerinde olup son 10 yıl içinde kolonoskopi yaptırmamış olmak
  • Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü
  • Kansızlık ya da açıklanamayan kilo kaybı
  • Bağırsak alışkanlığında yeni başlayan değişiklik
  • Koyu renkli ya da dışkıyla karışık kan

Kolonoskopi ve tarama programı hakkında kolon kanseri yazısı yol gösterici olabilir.

Halk arasında makattaki her şişlik ya da kanama "basur" diye adlandırılır, ancak muayenede başka bir sorun çıkabilir:

  • Deri katlantısı (skin tag): Eski bir dış hemoroid ya da çatlaktan geriye kalan yumuşak, ağrısız deri fazlalığıdır; temizlikte zorluk yaratmıyorsa tedavi gerekmez.
  • Perianal apse ve fistül: Makat çevresinde ateşle birlikte artan, zonklayıcı ağrı ve şişlik ya da tekrarlayan akıntı yapar; anal fistül yazısında ayrıntılı anlatılır.
  • Rektal prolapsus: Hemoroidden farklı olarak rektumun tüm duvarının dışarı sarkmasıdır.
  • Anal siğil ve nadiren anüs kanseri: Geçmeyen sertlik, yara ya da büyüyen kitle mutlaka değerlendirilmelidir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi şikâyetin türüne ve evreye göre basamaklıdır. Belirti vermeyen hemoroid tedavi gerektirmez.

Yaşam ve tuvalet alışkanlıkları her evrede tedavinin temelidir; 1. ve 2. evrede çoğu hastada tek başına yeterli olur. Ayrıntıları aşağıdaki bölümde bulabilirsiniz.

İlaçlar:

  • Lif takviyeleri ve dışkı yumuşatıcılar ıkınmayı azaltarak kanamayı belirgin biçimde azaltır.
  • Lokal anestezik ya da kortizon içeren krem ve fitiller kaşıntı ve yanmayı kısa sürede rahatlatabilir, ancak hemoroidi küçültmez. Kortizonlu ürünler deriyi incelttiği için yalnızca kısa süreli ve hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
  • Damar duvarını desteklediği düşünülen flavonoid grubu ilaçlar kanamalı ataklarda yardımcı olabilir; etkileri sınırlıdır ve kalıcı çözüm sağlamaz.

Poliklinik işlemleri:

  • Lastik bant ligasyonu: 1–3. evre iç hemoroidlerde en etkili poliklinik yöntemidir. Hemoroidin kökü küçük bir lastik halkayla sıkılır; kanlanması kesilen doku bir-iki hafta içinde kendiliğinden düşer. Birkaç gün dolgunluk ve hafif ağrı olabilir, birden fazla seans gerekebilir.
  • Skleroterapi: Hemoroide büzüştürücü bir ilaç enjekte edilir. Küçük, kanayan hemoroidlerde ve kan sulandırıcı kullanan hastalarda tercih edilebilir.
  • Kızılötesi koagülasyon: Küçük hemoroidlerde doku ısıyla büzüştürülür.

Cerrahi tedavi:

  • Hemoroidektomi: Hemoroidin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. 3. ve 4. evrede, poliklinik işlemlerinden yarar görmeyenlerde ve büyük dış bileşeni olanlarda en kalıcı yöntemdir. İyileşme döneminde birkaç hafta belirgin ağrı olabilir; ağrı kesiciler, oturma banyosu ve dışkı yumuşatıcılarla yönetilir.
  • Stapler hemoroidopeksi: Sarkan dokuyu yukarı asarak yerine sabitler. İlk dönem ağrısı daha azdır, ancak tekrar oranı klasik ameliyattan yüksektir.
  • Doppler eşliğinde arter bağlama: Hemoroidi besleyen damarlar bulunup bağlanır, gerekirse sarkan doku yukarı asılır. Ağrısı azdır; ileri evrelerde tekrar olasılığı daha yüksektir.
  • Lazer hemoroidoplasti: Daha az ağrılı olduğu bildirilen yeni bir yöntemdir; uzun dönem sonuçlarına ilişkin veriler henüz sınırlıdır.

Ameliyattan sonra ilk dışkılamalar kaygı verebilir; dışkıyı yumuşak tutmak ve ağrı kesiciyi düzenli almak bu dönemi belirgin biçimde kolaylaştırır. Hafif kanama ve akıntı birkaç hafta sürebilir. Masa başı işlere çoğu hasta bir-iki hafta içinde döner.

Hangi yöntemin size uygun olduğuna evre, şikâyetleriniz, eşlik eden hastalıklarınız ve beklentileriniz birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Pıhtılaşmış dış hemoroid: Ağrı ilk iki-üç gün içindeyse pıhtının lokal anestezi altında küçük bir işlemle çıkarılması hızlı rahatlama sağlayabilir. Daha geç başvuranlarda ağrı genellikle kendiliğinden azalmaya başladığından oturma banyosu ve ağrı kesicilerle izlenir; şişlik birkaç haftada geriler.

Günlük yaşamda yapabilecekleriniz

  • Günde yaklaşık 25–30 gram lif hedefleyin: sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllar. Lif miktarını birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırın; yetmezse hekiminiz lif takviyesi önerebilir.
  • Yeterince su için; idrarınızın açık renkli olması iyi bir göstergedir.
  • Tuvalet ihtiyacını ertelemeyin. Tuvalette telefonla oyalanmayın, birkaç dakikadan uzun oturmayın ve ıkınmayın.
  • Ayaklarınızın altına alçak bir tabure koymak dışkılamayı kolaylaştırabilir.
  • Şikâyetli dönemlerde günde birkaç kez, 10–15 dakikalık ılık su oturma banyosu yapın.
  • Kuru kâğıtla sert silmek yerine ılık suyla yıkayıp yumuşakça kurulayın; parfümlü ıslak mendil ve sabunlardan kaçının.
  • Düzenli yürüyüş ve hareket bağırsak düzenine yardımcı olur.

Ne zaman hemen hekime başvurmalı?

  • Bol miktarda ya da durmayan kanama, baş dönmesi, çarpıntı
  • Koyu kırmızı, siyah ya da dışkıyla karışık kan
  • Dışarı sarkıp geri girmeyen, giderek sertleşen, morlaşan ve çok ağrıyan şişlik
  • Ateşle birlikte makat çevresinde artan ağrı ve şişlik
  • Kanamaya kilo kaybı, halsizlik ya da dışkılama alışkanlığında değişikliğin eşlik etmesi

Sık sorulan sorular

Hemoroid kansere dönüşür mü? Hayır, hemoroid kansere dönüşmez. Ancak kalın bağırsak kanseri de makattan kanama yapabildiği için kanamanın nedenini bir hekimin değerlendirmesi gerekir.

Gebelikte hemoroid tedavi edilir mi? Gebelikte hemoroid sıktır ve genellikle doğumdan sonraki haftalarda belirgin biçimde geriler. Bu dönemde lif, sıvı, oturma banyosu ve gebelikte kullanımı uygun bulunan topikal ürünlerle yetinilir; ameliyat nadiren gerekir. Kullanacağınız her ürünü kadın doğum uzmanınıza danışın.

Krem kullanmak yeterli mi? Kremler belirtileri hafifletir ama hemoroidi ortadan kaldırmaz. Kalıcı rahatlama için tuvalet alışkanlıklarını düzeltmek esastır; birkaç haftada geçmeyen şikâyetlerde muayene gerekir.

Ameliyattan sonra hemoroid tekrar eder mi? Hiçbir yöntemde tekrar olasılığı sıfır değildir; kabızlık ve ıkınma sürerse yeni hemoroidler gelişebilir. Klasik hemoroidektomi tekrar oranı en düşük yöntemdir.

Şikâyetleriniz birkaç haftada geçmiyorsa ya da kanamanın nedeninden emin değilseniz bölgenizdeki genel cerrahlardan randevu alabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Bu yazıyı paylaşın
Genel Cerrahi uzmanı mı arıyorsunuz?
Size yakın uzmanları Hekimhane'de bulun, profillerini inceleyin.
Uzmanları Gör

Diğer Yazılar

Genel Cerrahi
Anal Fistül (Makat Fistülü): Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
Makat çevresinde tekrarlayan akıntı ve şişlik neden olur? Apse ile fistül farkı, MR ile ta…
Genel Cerrahi
Anal Fissür (Makat Çatlağı): Belirtiler, Evde Bakım ve Tedavi
Tuvalette cam kırığı gibi keskin ağrı ve kâğıtta az kan: makat çatlağını tanımak için beli…
Cilt Sağlığı
Egzama (Atopik Dermatit): Çocuk ve Yetişkinde Belirtiler, Tedavi ve Bakım
Kuru ve kaşıntılı ciltle seyreden egzamada bariyer neden bozulur, kortizonlu kremler ne ka…