Genel Cerrahi

Anal Fistül (Makat Fistülü): Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?

Hekimhane Editör•6 Kasım 2026•4 dk okuma

Makat çevresinde tekrarlayan akıntı ve şişlik neden olur? Apse ile fistül farkı, MR ile tanı, fistülotomi ve sfinkteri koruyan yöntemler, iyileşme süreci soru soru.

Makat çevresinde ara ara şişen, açılıp akıntı yapan ve bir süre sonra yine kapanan küçük bir delik çoğu kişiyi hem rahatsız eder hem de kaygılandırır. Bu tablonun en sık nedeni anal fistüldür. Aşağıda hastaların en sık sorduğu sorular sırayla yanıtlanıyor.

Anal fistül nedir?

Anal fistül, anüs kanalının içi ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan ince bir tüneldir. Tünelin bir ağzı kanalın içinde, diğer ağzı ise makatın yakınındaki deride bulunur. Tünelden dönem dönem iltihap ya da kanlı akıntı gelir. Bir yara ya da hijyen sorunu değil, kendine özgü tedavisi olan bir rahatsızlıktır.

Fistül neden oluşur?

Anüs kanalının iç yüzünde salgı yapan küçük bezler bulunur. Bu bezlerden biri tıkanıp iltihaplandığında makat çevresinde apse, yani iltihap birikintisi gelişir. Apse kendiliğinden patladığında ya da boşaltıldığında, apselerin yaklaşık üçte birinde geride kalıcı bir tünel kalır; bu tünel fistüldür. Daha az sıklıkla Crohn hastalığı, verem, makat bölgesine radyasyon tedavisi ya da yaralanmalar da fistüle yol açabilir.

Kanal duvarı ile cilt yüzeyi arasında uzanan altın renkli kesikli tünel ve kas katmanlarını gösteren şema

Hangi belirtiler fistülü düşündürür?

  • Makatın yakınında, deride küçük bir delik ya da kabarıklık
  • Bu delikten tekrarlayan iltihaplı, bazen kanlı akıntı ve çamaşırda lekelenme
  • Delik kapandığında artan, akıntı başlayınca azalan ağrı ve şişlik
  • Bölgede kaşıntı ve tahriş

Makat çevresinde ağrılı şişlik olursa ne yapmalı?

Makatın yanında giderek artan, zonklayıcı ağrı, kızarıklık ve şişlik, özellikle ateşle birlikteyse apse olabilir. Apse acil sayılır ve aynı gün değerlendirilmelidir; tedavisi iltihabın cerrahi olarak boşaltılmasıdır. Yalnızca antibiyotikle beklemek apsenin büyüyüp derin dokulara yayılmasına yol açabilir. Şeker hastalığı olanlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde bu tablo daha hızlı ağırlaşabilir.

Fistül ilaçla ya da kendiliğinden geçer mi?

Çoğu zaman hayır. Antibiyotikler iltihabı geçici olarak yatıştırabilir, ama tüneli kapatmaz; akıntı bir süre sonra yeniden başlar. Kalıcı tedavi neredeyse her zaman cerrahidir. Crohn hastalığına bağlı fistüllerde ise ilaç tedavisi, cerrahi ile birlikte planlanan tedavinin önemli bir parçasıdır.

Hangi hekime başvurmalı, muayeneden çekinmeli miyim?

Anal fistül ve apseyi genel cerrahlar tedavi eder; bazı merkezlerde bu alanda ayrıca deneyim kazanmış kolon ve rektum cerrahları da bulunur. Muayene kısa sürer, çoğunlukla yan yatarak yapılır ve hasta mahremiyetine özen gösterilir. Başvurmadan önce akıntının ne zamandır sürdüğünü, daha önce apse geçirip geçirmediğinizi, ishal ya da karın ağrısı gibi bağırsak şikâyetleriniz olup olmadığını not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tanı nasıl konur, MR gerekir mi?

Tanının temeli genel cerrahın yaptığı muayenedir: dış delik görülür, çevresi elle değerlendirilir, parmakla ve gerekirse anoskopla iç ağız aranır. Basit fistüllerde bu çoğu zaman yeterlidir. Tünelin seyri net değilse, fistül tekrarlamışsa ya da birden fazla kol düşünülüyorsa pelvik MR ya da makattan yapılan ultrason ile tünelin kaslarla ilişkisi ayrıntılı olarak gösterilir. Bazı hastalarda kesin değerlendirme ameliyat sırasında, anestezi altında yapılan muayeneyle tamamlanır.

Tetkiklerin asıl amacı fistülü basit ya da karmaşık olarak sınıflamaktır. Ayrım, tünelin makatı kapalı tutan halka şeklindeki kaslarla (sfinkterlerle) ilişkisine göre yapılır. Basit fistül kasın yalnızca küçük, alt bölümünden geçer ya da hiç geçmez. Karmaşık fistül kasın büyük bölümünü kateder, birden fazla kolu vardır, tekrarlamıştır, kadınlarda ön taraftadır ya da Crohn hastalığına bağlıdır. Bu ayrım, hangi ameliyatın seçileceğini belirler.

Hangi ameliyat yöntemleri var?

  • Fistülotomi: Tünelin açılıp yara olarak kendiliğinden iyileşmeye bırakılmasıdır. Basit fistüllerde başarı oranı en yüksek yöntemdir.
  • Seton: Tünelin içinden geçirilen ince bir lastik ya da ipliktir. İltihabın sürekli boşalmasını sağlar, karmaşık fistülde kesin ameliyattan önce tüneli olgunlaştırmak ya da kası aşamalı olarak korumak için kullanılır.
  • Sfinkteri koruyan yöntemler: Tünelin kaslar arasında bağlanıp kesilmesi (LIFT), iç ağzın sağlıklı dokudan hazırlanan bir flep ile kapatılması, lazerle tünelin kapatılması, video eşliğinde tünel temizliği ve tıkaç ya da doku yapıştırıcıları bu gruptadır. Kas kesilmediği için kontrol sorunu riski düşüktür, ancak başarı oranları daha değişkendir ve tekrar olasılığı daha yüksektir.

Cerrahınız, fistülün yapısını ve sizin önceliklerinizi birlikte değerlendirerek yöntemi önerir.

Ameliyattan sonra gaz ya da dışkı kaçırma olur mu?

Fistül cerrahisinin en önemli dengesi budur: tüneli tamamen yok etmek ile makat kaslarını korumak. Basit fistüllerde fistülotomi sonrası kontrol sorunu nadirdir ve çoğunlukla hafif gaz kaçırma biçimindedir. Karmaşık fistüllerde bu risk nedeniyle kası koruyan ya da aşamalı yöntemler tercih edilir. Daha önce makat ameliyatı geçirdiyseniz ya da doğumda zorlandıysanız bunu mutlaka cerrahınıza söyleyin.

Fistül tekrarlar mı?

Tekrar olasılığı fistülün tipine ve uygulanan yönteme bağlıdır. Basit fistülde fistülotomi sonrası tekrar seyrektir; karmaşık fistüllerde ve kas koruyan yöntemlerde birden fazla işlem gerekebilir. Tekrarlayan ya da birden fazla fistülü olan hastalarda altta yatan bir Crohn hastalığı araştırılabilir; bu konuda bağırsak hastalıkları yazısı bilgi verir. Çok uzun yıllar tedavisiz kalan fistüllerde çok nadir de olsa tünelde kanser gelişebileceği bildirilmiştir; bu da tedaviyi ertelememek için bir nedendir.

Ameliyattan sonra iyileşme nasıl geçer?

Çoğu işlem günübirlik ya da bir gecelik yatışla yapılır. Açık bırakılan yara birkaç hafta içinde içten dışa doğru iyileşir. Bu dönemde dışkılamadan sonra duşla ya da oturma banyosuyla bölgeyi temizlemek, pansuman önerilerine uymak, lifli beslenip kabızlıktan kaçınmak iyileşmeyi hızlandırır. Birkaç hafta boyunca hafif akıntı ve lekelenme beklenen bir durumdur. Masa başı işlere genellikle birkaç gün ile iki hafta arasında dönülür.

Kıl dönmesiyle karışır mı?

Karışabilir. Kıl dönmesi de akıntılı delikler yapar, ama genellikle kuyruk sokumunda, kalça arasındaki çizginin üst kısmında yer alır ve anüs kanalıyla bağlantısı yoktur. Ayrıntılar için kıl dönmesi yazısına bakabilirsiniz. Makat çevresinde tekrarlayan akıntınız varsa bu alanda çalışan genel cerrahları buradan bulabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Bu yazıyı paylaşın
Genel Cerrahi uzmanı mı arıyorsunuz?
Size yakın uzmanları Hekimhane'de bulun, profillerini inceleyin.
Uzmanları Gör

Diğer Yazılar

Genel Cerrahi
Hemoroid (Basur): Belirtileri, Evreleri ve Tedavi Seçenekleri
Basur neden olur, hangi kanama hemoroide bağlıdır, hangisi kolonoskopi gerektirir? İç ve d…
Genel Cerrahi
Anal Fissür (Makat Çatlağı): Belirtiler, Evde Bakım ve Tedavi
Tuvalette cam kırığı gibi keskin ağrı ve kâğıtta az kan: makat çatlağını tanımak için beli…
Cilt Sağlığı
Egzama (Atopik Dermatit): Çocuk ve Yetişkinde Belirtiler, Tedavi ve Bakım
Kuru ve kaşıntılı ciltle seyreden egzamada bariyer neden bozulur, kortizonlu kremler ne ka…