Genel Cerrahi

Anal Fissür (Makat Çatlağı): Belirtiler, Evde Bakım ve Tedavi

Hekimhane Editör•28 Ekim 2026•4 dk okuma

Tuvalette cam kırığı gibi keskin ağrı ve kâğıtta az kan: makat çatlağını tanımak için belirti listesi, evde iyileşme kontrol listesi ve kremden cerrahiye tedavi basamakları.

Anal fissür, makat girişini döşeyen ince derinin dışkılama sırasında yırtılmasıyla oluşan küçük bir çatlaktır. Boyu çoğu zaman birkaç milimetreyi geçmez, ama yol açtığı ağrı boyutuyla kıyaslanamayacak kadar şiddetli olabilir. Yeni oluşmuş çatlakların önemli bir kısmı birkaç hafta içinde basit önlemlerle iyileşir.

Fissürü düşündüren belirtiler

  • Dışkılama sırasında keskin, kesici, "cam kırığı geçiyormuş gibi" ağrı
  • Dışkılamadan sonra dakikalarca, bazen saatlerce süren yanma ve zonklama
  • Tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kırmızı kan
  • Ağrı korkusuyla tuvaleti erteleme ve buna bağlı kabızlık
  • Uzun süren çatlaklarda makat girişinde küçük bir deri çıkıntısı
  • Kaşıntı ya da hafif akıntı

Dışkılamadan sonra süren yanmanın nedeni iç makat kasının (iç sfinkter) kasılmasıdır. Kasılma bölgedeki kan akımını azaltır ve iyileşmeyi geciktirir. Böylece ağrı, kas kasılması ve kabızlık birbirini besleyen bir döngüye dönüşür; tedavinin amacı bu döngüyü kırmaktır.

Gevşeyen dalga halkalarıyla çevrili, küçük altın çizgi işaretli soyut halka şeması ve lif yaprağı

Neden olur?

  • Sert ve iri dışkı, ıkınma
  • Sık ya da uzun süren ishal
  • Kabızlık yapabilen ilaçlar; örneğin bazı güçlü ağrı kesiciler ve demir ilaçları
  • Doğum
  • İç makat kasının olağandan gergin olması

Çatlakların büyük çoğunluğu makatın arka orta hattında, bir kısmı ön tarafta görülür; ön taraftaki çatlaklar doğum yapmış kadınlarda daha sıktır. Yan taraflarda yerleşen, birden fazla olan ya da tedaviye rağmen iyileşmeyen çatlaklar Crohn hastalığı, bazı enfeksiyonlar ya da nadiren tümör gibi başka nedenleri düşündürür ve ayrıca araştırılır.

Akut mu, kronik mi?

  • Akut fissür: Yeni oluşmuş, yüzeysel çatlaktır, altı haftadan kısa sürer. Çoğu yaşam düzenlemesiyle iyileşir.
  • Kronik fissür: Altı-sekiz haftadan uzun süren, kenarları kalınlaşmış çatlaktır. Dışında bir deri katlantısı, iç tarafında küçük bir et çıkıntısı oluşabilir. İlaç ya da işlem gerektirme olasılığı daha yüksektir.

Muayenede neler olur?

Bu şikâyette başvurulacak bölüm genel cerrahidir. Tanı çoğu zaman yalnızca kalçaların nazikçe aralanmasıyla yapılan bakıyla konur. Ağrı şiddetliyse parmakla muayene ve iç bakı ertelenebilir; bu nedenle muayeneden çekinmenize gerek yoktur. Kanamanın başka bir nedeninden şüphelenilirse, yaşınıza ve belirtilerinize göre kolonoskopi önerilebilir.

Tedavi basamakları

Her fissürde: Dışkıyı yumuşatmak ve ağrıyı azaltmak tedavinin temelidir. Yeni çatlakların yaklaşık yarısı ya da daha fazlası yalnızca bu önlemlerle birkaç haftada kapanır.

Kronik fissürde ilaçlar: Makat kasını gevşeten ve bölgenin kanlanmasını artıran kremler altı-sekiz hafta düzenli olarak sürülür. Nitrat içeren kremler baş ağrısı yapabilir; kalsiyum kanal blokeri içerenler genellikle daha iyi tolere edilir. Lokal anestezik kremler ağrıyı geçici olarak hafifletir.

Botulinum toksini: Makat kasına yapılan enjeksiyon kası birkaç ay gevşeterek çatlağın iyileşmesine fırsat verir. Geçici gaz kaçırma olabilir; tekrar oranı cerrahiden yüksektir.

Cerrahi: Lateral internal sfinkterotomi, iç makat kasının küçük bir bölümünün kesilerek gerginliğin giderilmesidir. Kronik fissürde iyileşme oranı en yüksek yöntemdir. Küçük bir oranda, çoğunlukla gaz kaçırma biçiminde kontrol sorunu riski taşıdığı için doğum yapmış kadınlarda ve kontrol sorunu riski olanlarda karar dikkatle verilir; bazı hastalarda kas korunarak yalnızca çatlak dokusu temizlenir.

Sfinkterotomi genellikle günübirlik yapılan kısa bir işlemdir. Çoğu hasta ilk dışkılamalardan itibaren ağrısının belirgin biçimde azaldığını fark eder; çatlağın tamamen kapanması birkaç hafta sürer. Bu dönemde de lifli beslenme ve oturma banyosu sürdürülür.

Çocuklarda fissür

Bebek ve küçük çocuklarda bezde ya da dışkının üzerinde görülen az miktarda parlak kan çoğu zaman makat çatlağından kaynaklanır ve genellikle kabızlığın sonucudur. Ağrıdan korkan çocuk dışkısını tutmaya başlar, dışkı sertleşir ve çatlak tekrarlar. Tedavi kabızlığı çözmeye yöneliktir; beslenme düzenlemesi ve gerektiğinde çocuk doktorunun önereceği yumuşatıcılarla çoğu kısa sürede iyileşir. Kanama tekrarlıyorsa, çocuk iştahsız ve kilo alamıyorsa ya da ishal eşlik ediyorsa mutlaka çocuk doktoruna başvurun.

Evde iyileşme kontrol listesi

  • Günde yaklaşık 25–30 gram lif alın: sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl; yetmezse hekiminizin önerdiği lif takviyesini kullanın.
  • Gün boyu yeterince su için.
  • Dışkı hâlâ sertse hekiminize dışkı yumuşatıcı ilaçları sorun.
  • Dışkılamadan sonra ve gün içinde birkaç kez 10–15 dakika ılık oturma banyosu yapın; kası gevşetir, ağrıyı azaltır.
  • Tuvalette ıkınmayın, uzun oturmayın, ihtiyaç hissettiğinizde ertelemeyin.
  • Temizliği suyla yapın, yumuşak bir havluyla bastırarak kurulayın; parfümlü ıslak mendil ve sabun kullanmayın.
  • Size önerilen kremi, ağrı geçse bile belirtilen süre boyunca düzenli kullanın.
  • Ağrı için hekiminizin önerdiği basit ağrı kesicileri kullanın; kabızlığı artırabilecek güçlü ağrı kesicileri kendi başınıza almayın.
  • Düzenli yürüyüş bağırsakların çalışmasına yardım eder.
  • Sık ishaliniz varsa nedenini araştırmak için hekime başvurun.

Ne zaman hekime gitmeli?

  • Ağrı bir-iki haftada azalmıyorsa
  • Kanama artıyor ya da kan dışkıyla karışık geliyorsa
  • Ateş, makat çevresinde şişlik, kızarıklık ya da akıntı varsa; bu belirtiler apseyi düşündürür (apse ve fistül için anal fistül yazısına bakabilirsiniz)
  • Çatlak altı-sekiz haftada iyileşmediyse ya da sık tekrarlıyorsa
  • Kilo kaybı, ishal ya da karın ağrısı gibi başka şikâyetler eşlik ediyorsa

Makatta kanama ve şişliğin bir başka sık nedeni için hemoroid (basur) yazısı yol gösterici olabilir. Ağrınız geçmiyorsa size yakın bir genel cerrahı buradan bulabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Bu yazıyı paylaşın
Genel Cerrahi uzmanı mı arıyorsunuz?
Size yakın uzmanları Hekimhane'de bulun, profillerini inceleyin.
Uzmanları Gör

Diğer Yazılar

Genel Cerrahi
Anal Fistül (Makat Fistülü): Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
Makat çevresinde tekrarlayan akıntı ve şişlik neden olur? Apse ile fistül farkı, MR ile ta…
Endokrin ve Metabolizma
Guatr (Tiroid Büyümesi): Belirtiler, Nedenler ve Ne Zaman Tedavi Gerekir
Boyunda şişlik ya da yakada sıkışma hissi guatrın ilk işareti olabilir. Belirti listesi, m…
Kulak Burun Boğaz
Horlama: Neden Olur, Ne Zaman Uyku Apnesinin İşareti Olabilir?
Horlama çoğu zaman zararsızdır, ama nefes durması ve gündüz uykululuğuyla birlikteyse uyku…