🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Çok idrar yapma (poliüri)
Gece altını ıslatma yeniden başlayan tuvalet eğitimli çocuk; şeker idrara geçer, su çeker.
2
Aşırı susama (polidipsi)
Kan şekerinin yükselmesi ile birlikte sürekli su içme isteği.
3
Kilo kaybı
Hücrelere şeker girememesi; vücut yağ ve kas yıkar.
4
Yorgunluk ve halsizlik
Hücresel enerji eksikliği; çocuk sık hasta gibi görünür.
5
Diyabetik ketoasidoz (DKA)
Tanı konmamış T1DM'de hayatı tehdit eden acil; kusma, nefeste aseton kokusu, bilinç bulanıklığı.
🔍Nedenler ve Etkenler
Otoimmün Yıkım
T hücreleri pankreas beta hücrelerini hedef alır; insülin sıfıra iner.
Genetik Yatkınlık
HLA DR3-DQ2 ve DR4-DQ8 haplotipler risk artırır.
Çevresel Tetikleyiciler
Viral enfeksiyonlar (enterovirüs), D vitamini eksikliği, erken inek sütü maruziyeti hipotezi.
🔬Tanı Yöntemleri
Açlık Kan Şekeri / Rastgele Glukoz
AKŞ ≥126 mg/dL veya rastgele ≥200 mg/dL + semptom → diyabet tanısı.
HbA1c
≥%6.5; son 3 aylık şeker ortalaması.
Anti-GAD, Anti-İnsülin, Anti-IA2 Antikorları
Otoimmün T1DM tanısını T2DM'den ayırt eder.
C-Peptid
İnsülin üretimini gösterir; T1DM'de düşük.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
💉
İnsülin Tedavisi (Bazal-Bolus)
Uzun etkili bazal + kısa etkili bolus insülin; her öğün karbonhidrat sayımına göre doz ayarı.
💉
İnsülin Pompası (CSII)
Sürekli cilt altı infüzyon; daha esnek yaşam; bazal ve bolus entegre.
📱
Sürekli Glikoz İzlemi (CGM)
Gerçek zamanlı kan şekeri; alarm özelliği; hipoglisemi güvenliği; yeni nesil yapay pankreas sistemleri.
🥗
Karbonhidrat Sayımı ve Beslenme Eğitimi
Diyet kısıtlaması değil, karbonhidrat takibi; insülin dozunu belirler.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Aile öyküsü (T1DM)
- ✗HLA yatkın genotip
- ✗Viral enfeksiyon
- ✗Kuzey enlemleri (D vitamini eksikliği)
🛡 Korunma Yolları
- ✓T1DM için bilinen koruma yöntemi yoktur; araştırmalar sürmektedir
- ✓TrialNet taraması: T1DM'li yakını olan çocuklar otoantikor taramasıyla erken dönemde izlenebilir
- ✓DKA önlemi: erken tanı; poliüri-polidipsi görünce hemen test