🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Aşırı susama (polidipsi)
Kan şekerinin yüksekliği böbrekleri aşırı çalıştırır; bu da sürekli susuzluk hissine yol açar.
2
Sık idrara çıkma (poliüri)
Böbrekler fazla şekeri idrarla atmaya çalışır; bu da sık tuvalet ihtiyacına neden olur.
3
Açlık hissi ve yorgunluk
Hücreler yeterli glikoz alamayınca enerji eksikliği ve sürekli açlık oluşur.
4
Görme bulanıklığı
Yüksek kan şekeri göz merceğini etkiler; diyabetik retinopati riskine zemin hazırlar.
5
Yavaş iyileşen yaralar
Kılcal damar ve sinir hasarı nedeniyle yaraların iyileşmesi gecikir; enfeksiyon riski artar.
6
El ve ayaklarda uyuşma
Periferik nöropati; sinir liflerindeki hasar sonucu oluşur, özellikle geceleri belirginleşir.
🔍Nedenler ve Etkenler
İnsülin direnci
Kas, yağ ve karaciğer hücreleri insüline yanıt vermez; pankreas daha fazla insülin üretmeye çalışır ve zamanla tükenir.
Obezite ve yağlanma
Karın bölgesindeki yağ dokusu insülin direncinin başlıca tetikleyicisidir.
Hareketsiz yaşam tarzı
Fiziksel aktivite eksikliği glukoz toleransını bozar ve insülin duyarlılığını azaltır.
Genetik yatkınlık
Birinci derece akrabada Tip 2 diyabet varsa risk 2-4 kat artar.
Pankreatik işlev bozukluğu
Beta hücrelerinin ilerleyici kaybı insülin sekresyonunu azaltır.
🔬Tanı Yöntemleri
Açlık Kan Şekeri
8 saatlik açlık sonrası ≥ 126 mg/dL iki kez saptanması tanı koydurur.
HbA1c (Glikozillenmiş Hemoglobin)
Son 3 aylık ortalama kan şekerini yansıtır; ≥ %6,5 değeri diyabet tanısı için yeterlidir.
OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi)
75 g glikoz yüklemesinden 2 saat sonra ≥ 200 mg/dL; özellikle gizli diyabeti saptamada kullanılır.
İdrar Tahlili
Glikozüri (idrarda şeker) ve mikroalbüminüri (erken böbrek hasarı) aranır.
Lipid Paneli & Böbrek Fonksiyonu
Diyabetle birlikte sıkça görülen dislipidemi ve nefropatiyi değerlendirir.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
🥗
Tıbbi Beslenme Tedavisi
Rafine karbonhidrat ve şeker kısıtlaması, lif açısından zengin beslenme; tek başına HbA1c'yi %1-2 düşürebilir.
💊
Metformin
İlk tercih ilaç; karaciğerden glukoz üretimini azaltır, uygun fiyatlı ve güvenlidir. Böbrek fonksiyonu düzgünse tüm hastalara önerilir.
💊
SGLT-2 İnhibitörleri
Empagliflozin, dapagliflozin; idrarla fazla şeker atılmasını sağlar, kalp ve böbrek koruyucu ek etkiler taşır.
💉
GLP-1 Reseptör Agonistleri
Semaglutid, liraglutid; kan şekerini düşürür, kilo kaybı sağlar, kardiyovasküler riski azaltır.
💉
İnsülin Tedavisi
Oral ilaçların yetersiz kaldığı veya HbA1c hedefine ulaşılamayan hastalarda uygulanır.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Gizli diyabet (prediyabet) tanısı almış olmak
- ✗Ailede Tip 2 diyabet öyküsü (anne, baba, kardeş)
- ✗VKİ > 25 (özellikle abdominal obezite)
- ✗Hareketsiz yaşam (günde < 30 dk fiziksel aktivite)
- ✗Gestasyonel diyabet öyküsü
- ✗4 kg üzerinde bebek doğurmuş olmak
- ✗Polikistik over sendromu (PKOS)
- ✗Yüksek tansiyon (sistolik > 140 mmHg)
- ✗HDL kolesterol < 35 mg/dL veya trigliserit > 250 mg/dL
🛡 Korunma Yolları
- ✓Fazla kilonuzun %5-7'sini vererek prediyabetten diyabete geçişi geciktirebilirsiniz
- ✓Haftada 150 dakika yürüyüş veya eşdeğer orta yoğunluklu egzersiz yapın
- ✓Rafine karbonhidrat, şekerli içecek ve işlenmiş gıdaları azaltın
- ✓Tam tahıl, sebze, kurubaklagil ve sağlıklı yağ tüketimini artırın
- ✓45 yaş üstünde ve risk faktörü varsa her 3 yılda bir açlık kan şekeri ölçtürün
- ✓Sigara içiyorsanız bırakın; sigara insülin direncini artırır