🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Sosyal iletişim güçlüğü
Göz teması kuramama, ismine dönmeme, sosyal gülümseme azlığı; 12 ayda işaret etmeme.
2
Dil gelişimi gecikmesi
16 ayda tek kelime yok, 24 ayda 2 kelimeli cümle yok; edinilmiş dil becerilerini kaybetme.
3
Tekrarlayıcı davranışlar
Ellerini çırpma, sallanma, belirli rutine bağlılık; değişikliğe yoğun tepki.
4
Duyusal hassasiyet
Sese, dokunuşa, ışığa aşırı tepki ya da tam tersine duyarsızlık.
🔍Nedenler ve Etkenler
Genetik Faktörler
Yüzlerce gen katkıda bulunur; ikizlerde %60-90 uyum; tek neden yoktur.
Nörolojik Gelişim Farkı
Erken beyin gelişiminde bağlantı farklılıkları; ayna nöronlar, serebellar bağlantı.
Çevresel Faktörler
İleri anne yaşı, prematürite, prenatal enfeksiyonlar; genetikle etkileşim.
🔬Tanı Yöntemleri
M-CHAT-R Tarama (16-30 ay)
Otizm için modifiye kontrol listesi; birinci basamak tarama; risk grubu belirlenir.
ADOS-2 (Otizm Tanı Gözlem Takvimi)
Altın standart; yapılandırılmış gözlem ile tanı kesinleştirilir.
Dil, Nöropsikoloji ve Duyusal Değerlendirme
Güçlü ve zayıf alanlar belirlenerek müdahale planı oluşturulur.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
📚
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA)
Kanıta dayalı yoğun davranışsal müdahale; özellikle erken yaşta etkili.
🗣️
Dil ve Konuşma Terapisi
İletişim becerilerini artırır; alternatif-artırıcı iletişim (AAK) araçları.
📚
Özel Eğitim
Bireyselleştirilmiş eğitim programı; kaynaştırma modeli; yapılandırılmış öğrenme ortamı.
💊
Farmakolojik Tedavi
OSB'nin kendisi için ilaç yoktur; irritabilite ve agresyon için risperidon/aripiprazol; DEHB belirtileri için metilfenidat.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Erkek cinsiyet (4:1)
- ✗Aile öyküsü
- ✗İleri ebeveyn yaşı
- ✗Prematürite
- ✗Genetik sendromlar (Fragile X, tüberoz skleroz)
🛡 Korunma Yolları
- ✓Erken tarama: 18. ve 24. ay pediatri kontrollerinde M-CHAT-R uygulanmalı
- ✓Erken tanı ve yoğun müdahale; 2-3 yaşta başlamak en iyi sonucu verir
- ✓Ebeveyn eğitimi; ev ortamında tutarlı destek sağlar