Böbrek ve Üroloji

Varikosel (Testis Varisi): Belirtileri, Kısırlıkla İlişkisi ve Tedavisi

Hekimhane Editör•21 Kasım 2026•4 dk okuma

Testis toplardamarlarındaki genişleme olan varikoselin belirtileri, kısırlıkla ilişkisi, tanıda muayene ve ultrasonun yeri, ameliyat ya da embolizasyonun hangi durumlarda gerektiği.

Varikosel, testisten kanı geri taşıyan toplardamar ağının, bacaklardaki varislere benzer biçimde genişleyip kıvrımlı hale gelmesidir. Erkeklerin yaklaşık yüzde 15'inde görülür, çoğunlukla ergenlikte ortaya çıkar ve büyük bölümü sol taraftadır. Bunun nedeni, sol testis toplardamarının böbrek toplardamarına dik açıyla bağlanması ve kanın yukarı doğru akışının bu tarafta daha zor olmasıdır. Varikosellerin çoğu zararsızdır ve tedavi gerektirmez; asıl önemli olan, hangi durumda tedavi gerektiğini bilmektir.

Belirtiler

  • Çoğu zaman hiçbir belirti yoktur; rutin muayenede ya da kısırlık araştırması sırasında fark edilir.
  • Testis torbasında, en sık solda, "solucan torbası" gibi ele gelen kıvrımlı damarlar; büyükse dışarıdan da görülebilir.
  • Uzun süre ayakta kalınca, sıcakta ya da egzersizden sonra artan ağırlık hissi ya da künt ağrı; sırtüstü uzanınca azalır.
  • Etkilenen taraftaki testiste küçülme, özellikle ergenlerde.
  • Çocuk sahibi olmakta güçlük.

Ağrının şiddeti her zaman varikoselin büyüklüğüyle orantılı değildir. Testis ağrısının epididimit, kasık fıtığı ya da böbrek taşı gibi başka nedenleri de olabileceğinden, ağrıyı varikosele bağlamadan önce bu olasılıklar değerlendirilir.

Kısırlıkla ilişkisi

Kısırlık nedeniyle başvuran erkeklerde varikosel çok daha sık görülür; bu grupta yaklaşık üç erkekten birinde saptanır. Genişlemiş damarlarda göllenen kan testis ısısını yükseltir ve sperm üreten hücreler üzerinde oksidatif strese yol açar. Sonuçta sperm sayısı ve hareketliliği azalabilir, şekil bozukluğu ve DNA hasarı artabilir. Yine de varikoseli olan erkeklerin çoğu doğal yolla baba olabilir; varikosel kısırlık anlamına gelmez. Uygun seçilmiş hastalarda tedavi sperm değerlerini iyileştirebilir ve doğal gebelik şansını artırabilir; ancak her erkekte aynı sonuç alınmaz ve eşin yaşı da kararı etkiler. Çiftlerde tetkik ve tedavi süreci için kısırlık yazımıza bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

  • Muayene: Ayakta ve yatarak yapılır; ıkınma sırasında damarlar daha belirgin hale gelir. Yalnızca ıkınınca ele gelen varikosel 1. derece, ayakta ele gelen 2. derece, dışarıdan görülen 3. derece olarak sınıflandırılır.
  • Renkli Doppler ultrason: Muayene bulgusu net değilse geri akışı göstermek ve testis boyutlarını ölçmek için kullanılır.
  • Semen analizi (spermiyogram): Çocuk isteği olan ya da kısırlık araştırılan erkeklerde yapılır. Birkaç günlük cinsel perhizden sonra verilir; sonuç sınırdaysa tekrarlanır.

Yalnızca ultrasonda görülen, muayenede ele gelmeyen küçük varikoseller genellikle tedavi gerektirmez.

Kıvrımlı ve genişlemiş stilize bir toplardamar, içinde geri akışı gösteren altın oklar ve üzerinde büyüteç

Ne zaman tedavi gerekir?

Tedavi genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

  • Muayenede ele gelen varikosel, çocuk sahibi olamayan bir çift, sperm değerlerinde bozulma ve eşte doğurganlığın normal ya da tedavi edilebilir olması bir aradaysa
  • Destekleyici önlemlere rağmen günlük yaşamı etkileyen ağrı varsa
  • Ergenlerde, izlem sırasında etkilenen testisin belirgin ve kalıcı biçimde küçüldüğü görülürse ya da sperm değerleri bozuksa

Belirti yoksa, sperm değerleri normalse ve yakın zamanda çocuk planı yoksa tedavi yerine düzenli kontrol yeterlidir. Bu kontroller muayeneyi ve gerektiğinde semen analizini kapsar.

Tedavi seçenekleri

  • Mikrocerrahi varikoselektomi: Kasığın hemen altındaki küçük bir kesiden, mikroskop altında genişlemiş toplardamarlar bağlanır; atardamar ve lenf damarları korunur. Tekrarlama ve testis çevresinde sıvı birikmesi (hidrosel) riskinin en düşük olduğu yöntem olarak kabul edilir.
  • Laparoskopik (kapalı) ameliyat: Karın içinden, kamerayla yapılır.
  • Perkütan embolizasyon: Girişimsel radyolog, kasık ya da boyundaki bir toplardamardan ince bir kateterle girerek genişlemiş damarı içeriden tıkar. Kesi gerektirmez; ancak damar yapısı her hastada uygun olmayabilir.

Yöntem; varikoselin büyüklüğüne, daha önce tedavi görüp görmediğinize, merkezin deneyimine ve sizin tercihinize göre birlikte seçilir. Her yöntemde damarların yeniden genişlemesi (nüks) ve hidrosel gibi sorunlar görülebilir; ameliyatlarda nadiren testis atardamarı zedelenebilir.

İşlemden sonra çoğu kişi birkaç gün içinde günlük işine döner; ağır egzersize ne zaman başlanacağını hekiminiz söyler. Sperm üretim döngüsü yaklaşık üç ay sürdüğü için semen değerlerindeki iyileşme 3–6 ay sonra değerlendirilir. Varikosel ilaçla geçmez. Antioksidan ve vitamin takviyelerinin varikoseldeki yararı kesinleşmemiştir.

Kontrol listesi: hekime gitmeden önce

  • Şikâyetiniz ağrı mı, çocuk sahibi olmakta güçlük mü, yoksa yalnızca fark ettiğiniz bir şişlik mi? Bunu net olarak söyleyin.
  • Çocuk isteğiniz varsa ne kadar süredir denediğinizi ve eşinizin yaptırdığı tetkikleri yanınıza alın.
  • Daha önce yapılmış semen analizi ya da ultrason sonuçlarını götürün.
  • Kullandığınız ilaçları, sigara ve alkol alışkanlığınızı not edin.

Kendi yapabilecekleriniz

  • Ağrı varsa destekleyici iç çamaşırı kullanın, uzun süre ayakta kalmaya ara verin; kısa süreli ağrı kesici hekime danışarak alınabilir.
  • Sperm sağlığı için genel öneriler: sigarayı bırakmak, sağlıklı kilo, testislerin uzun süre yüksek ısıya maruz kalmasından (sıcak küvet, saatlerce kucakta dizüstü bilgisayar) kaçınmak.
  • Ergen bir oğlunuz varsa, çocuk hekimi muayenelerinde testis kontrolünün de yapıldığından emin olun.

Ne zaman hemen hekime ya da acile?

  • Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, şişlik, bulantı ve kusma: Testis dönmesi (torsiyon) olabilir. Testisin kurtarılması için saatler önemlidir; vakit kaybetmeden acile gidin.
  • Yalnızca sağ tarafta ortaya çıkan, 40 yaşından sonra aniden beliren ya da yatınca küçülmeyen varikosel: Karın içinde damara bası yapan bir kitlenin dışlanması için beklemeden değerlendirilmelidir.
  • Testiste sert, ağrısız bir şişlik: Varikoselden farklıdır ve kısa sürede muayene edilmelidir.

Varikoselden şüpheleniyor ya da çocuk sahibi olma planı yapıyorsanız bir üroloji uzmanından randevu alarak muayene ve gerekli tetkikleri planlayabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Bu yazıyı paylaşın
Üroloji uzmanı mı arıyorsunuz?
Size yakın uzmanları Hekimhane'de bulun, profillerini inceleyin.
Uzmanları Gör

Diğer Yazılar

Böbrek ve Üroloji
Sertleşme Sorunu (Erektil Disfonksiyon): Nedenleri, Kalp Sağlığı ve Tedavi
Sertleşme sorununun damar, hormon, ilaç ve psikolojik nedenleri, neden kalp sağlığının erk…
Böbrek ve Üroloji
Böbrek Hastalıkları: Böbrek Yetmezliği, Böbrek Taşı ve Tahliller
Kreatinin, eGFR ve idrarda albümin ne anlatır? Sessiz ilerleyen kronik böbrek hastalığı, b…
Cilt Sağlığı
Egzama (Atopik Dermatit): Çocuk ve Yetişkinde Belirtiler, Tedavi ve Bakım
Kuru ve kaşıntılı ciltle seyreden egzamada bariyer neden bozulur, kortizonlu kremler ne ka…