🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Dışkıda kan (hematochezi / gizli kan)
Kırmızı ya da koyu kan; tüm yaşlarda araştırılmalıdır. Basur olsa da kolon kanseri dışlanmalıdır.
2
Barsak alışkanlığında değişim
Uzun süre devam eden ishal veya kabızlık; dışkı çapının inceldiğini fark etme.
3
Açıklanamayan kilo kaybı ve yorgunluk
İleri evre bulgusu; kemik iliği tutulumu veya tümörün metabolik etkisiyle ilişkili.
4
Karın ağrısı veya kramp
Özellikle sol kolon tümörlerinde; barsak tıkanması ile birlikte olabilir.
🔍Nedenler ve Etkenler
Adenom polipleri
Benign poliplerden adenom-karsinom dizisi ile gelişir; adenomun kansere dönüşümü genellikle 10 yıl alır ve bu süre tarama fırsatı sunar.
Ailevi sendromlar (FAP, Lynch)
FAP'ta 40 yaşından önce kolon kanseri neredeyse kaçınılmazdır; Lynch sendromu (HNPCC) tüm kolorektal kanserlerin %2-4'ünden sorumlu.
Yaşam tarzı faktörleri
Kırmızı et ve işlenmiş et tüketimi, obezite, alkol, sigara ve hareketsizlik; değiştirilebilir risk faktörleri.
🔬Tanı Yöntemleri
Kolonoskopi
Altın standart tarama ve tanı aracı; hem polip tespiti hem polipektomi imkânı. 50 yaşında başlayıp 10 yılda bir tekrar önerilir.
Gaitada Gizli Kan Testi (FOBT/FIT)
Yıllık basit tarama; pozitifse kolonoskopi ile teyit edilir.
BT Kolonografi
Kolonoskopiye uygun olmayan hastalarda; polipleri gösterir ancak biyopsi yapılamaz.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
🔪
Cerrahi
Erken evrede kolon segmenti ile birlikte tümör çıkarılır; laparoskopik yöntemle iyileşme hızlanır, nüks azalır.
💊
Adjuvan Kemoterapi
Evre III ve yüksek riskli evre II'de 5-FU + oksaliplatin (FOLFOX); ameliyat sonrası nüks riskini %25 azaltır.
☢️
Neoadjuvan Radyokemoterapi (Rektumda)
Rektum kanserinde ameliyat öncesi tümörü küçültmek için; sfinkter koruyucu cerrahi şansını artırır.
🎯
Hedefe Yönelik ve İmmünoterapi
Metastatik hastalıkta; KRAS/NRAS wild-type tümörlerde bevacizumab veya setuksimab. MSI-H tümörlerde pembrolizumab.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü
- ✗Enflamatuar barsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit)
- ✗Diyabet ve insülin direnci
- ✗Kırmızı et ve işlenmiş et tüketimi
- ✗Obezite ve hareketsizlik
- ✗Sigara ve alkol
🛡 Korunma Yolları
- ✓50 yaşında kolonoskopi ile başlayın; polip yoksa 10 yılda bir tekrarlayın
- ✓Haftada 5 kez 30 dakika orta yoğunluklu egzersiz; riski %20-25 azaltır
- ✓Kırmızı eti haftada 2 porsiyonla sınırlayın; işlenmiş etten kaçının
- ✓Lif tüketimini artırın (sebze, meyve, baklagil, tam tahıl)
- ✓Sigara ve alkolü bırakın
- ✓Aspirin günlük kullanımı yüksek riskli grupta tartışılabilir; doktorunuza danışın