Çocuk Sağlığı

Kekemelik Neden Olur, Geçer mi? Çocukta ve Yetişkinde Yanlış Bilinenler

Hekimhane Editör•13 Kasım 2026•4 dk okuma

Kekemeliğin normal konuşma takılmalarından farkı, nedenleri, çocukta ne zaman beklenip ne zaman başvurulacağı ve dil ve konuşma terapisinin çocuk ile yetişkindeki yeri.

Kekemelik, konuşmanın akışında istemsiz takılmalarla kendini gösterir: sesi ya da heceyi tekrarlama ("ba-ba-ba-bardak"), bir sesi uzatma ("sssu ver") ya da ağız konuşmaya hazırken sesin hiç çıkmaması (blok). Çocuklarda çoğunlukla 2 ile 5 yaş arasında, dil gelişiminin hızlandığı dönemde başlar. Okul öncesi çocukların yaklaşık yirmide biri bir dönem kekeler ve bunların çoğunda takılmalar birkaç yıl içinde kendiliğinden geçer; yetişkinlerin ise yaklaşık yüzde birinde sürer. Kekemelik hakkındaki yanlış inanışlar hem ailelere gereksiz suçluluk yükler hem de yardım almayı geciktirir.

Her takılma kekemelik değildir

2–4 yaşlarında birçok çocuk düşüncesi dilinden hızlı aktığı için takılır. Bütün kelimeyi ya da cümleyi tekrarlamak ("ben ben ben de gelcem"), "ıı, şey" gibi dolgu sesleri kullanmak, cümleye yeniden başlamak bu yaşta olağandır ve çocuk bunu zorlanmadan yapar.

Kekemeliği düşündüren özellikler ise şunlardır: kelimenin bir parçasının, sesin ya da hecenin tekrarı, ses uzatmaları, sesin tıkanması, bu sırada göz kırpma, yüzde ve boyunda gerginlik, baş sallama gibi eşlik eden hareketler, belirli kelimelerden ya da konuşmaktan kaçınma. Takılmalar haftadan haftaya dalgalanabilir; birkaç gün neredeyse hiç görülmeyip sonra artması kekemelikte sık rastlanan bir seyirdir ve tek başına kötüleşme anlamına gelmez.

Yanlış bilinenler ve doğruları

Yanlış: "Kekemelik psikolojiktir, bir korku ya da travmadan sonra başlar." Doğrusu: Kekemelik, beyindeki konuşma ağlarının zamanlamasıyla ilgili nörogelişimsel bir durumdur ve güçlü bir genetik yönü vardır; ailede kekemeliği olan birinin bulunması sıktır. Heyecan, yorgunluk ve stres takılmaları artırabilir, ama nedeni değildir. Kaygı çoğu zaman kekemeliğin sebebi değil, sonucudur.

Bir çocuk başı silueti ve ağzından çıkan, kesik başlayıp akıcılaşan altın renkli ses dalgaları

Yanlış: "Anne babanın yetiştirme hatasıdır." Doğrusu: Ebeveyn tutumu kekemeliğe yol açmaz; suçluluk duymanız için bir neden yoktur. Öte yandan ailenin tepkileri çocuğun konuşurken ne kadar rahat hissettiğini etkiler; bu yüzden terapide anne babaya önemli bir rol düşer. Kekemeliği yok saymak ya da konuyu yasaklamak da çözüm değildir; çocuk fark ettiğinde "Bazen kelimeler takılıyor, olabilir, seni dinliyorum" gibi sakin bir cümle çoğu çocuğu rahatlatır.

Yanlış: "'Yavaş konuş, nefes al, baştan söyle' demek yardım eder." Doğrusu: Bu iyi niyetli uyarılar çocuğun dikkatini takılmaya çeker ve baskıyı artırır. Daha yararlı olanlar:

  • Kendiniz sakin ve biraz yavaş konuşun; soru yağmuru yerine yorum yapın
  • Çocuk takıldığında göz temasını koruyun, sözünü tamamlamayın, acele ettirmeyin
  • Nasıl söylediğine değil, ne söylediğine yanıt verin
  • Her gün birkaç dakika, bölünmeden yalnızca onunla ilgilendiğiniz bir sohbet zamanı ayırın
  • Kardeşler arasında söz sırasına dikkat edin

Yanlış: "Nasılsa geçer, beklemek yeter." Doğrusu: Çocukların çoğu kendiliğinden düzelir, ama kimin düzeleceğini önceden kestirmek mümkün değildir. Kekemeliğin sürme olasılığı; erkek çocuklarda, 3,5 yaşından sonra başlayanlarda, ailede yetişkinliğe kadar süren kekemelik olanlarda, takılmaları bir yılı aşanlarda ve eşlik eden dil ya da konuşma sesi gecikmesi bulunanlarda daha yüksektir. Okul öncesi dönemde başlanan terapinin sonuçları genellikle daha iyidir.

Yanlış: "Kekeleyen çocuğun zekâsında ya da kişiliğinde sorun vardır." Doğrusu: Kekemeliğin zekâyla ilgisi yoktur. Çekingenlik görülüyorsa bu genellikle alay edilme ve konuşma kaygısının sonucudur.

Yanlış: "Dil bağını kestirmek, bir ilaç ya da bir cihaz kekemeliği geçirir." Doğrusu: Dil bağı kekemeliğe yol açmaz; kesilmesi kekemeliği düzeltmez. Kekemeliği tedavi ettiği kanıtlanmış ve rutin olarak önerilen bir ilaç yoktur. Kulağa sesi gecikmeli ileten cihazlar bazı yetişkinlerde geçici yarar sağlayabilir, ancak kanıtı sınırlıdır ve terapinin yerini tutmaz.

Yanlış: "Şarkı söylerken takılmıyorsa numara yapıyordur." Doğrusu: Şarkı söylerken, koro halinde ya da bir ritme uyarak konuşurken akıcılığın artması kekemelikte iyi bilinen bir özelliktir. Takılmalar isteyerek kontrol edilemez.

Yanlış: "Yetişkinlikte artık yapılacak bir şey yoktur." Doğrusu: Yetişkinler de terapiden yararlanır. Akıcılığı biçimlendirme (yumuşak ses başlangıcı, hece sürelerini uzatma) ve takılmayı daha az gerginlikle geçmeyi öğreten teknikler, kaçınma davranışları ve sosyal kaygı için bilişsel davranışçı yaklaşımlarla birleştirilir. Amaç kusursuz akıcılık değil, rahat ve etkili iletişimdir. Kekeleyen kişilerin bir araya geldiği destek grupları da birçok kişiye iyi gelir.

Dil ve konuşma terapistinin rolü

Kekemeliği değerlendiren ve tedavi eden meslek uzmanı dil ve konuşma terapistidir. Terapist takılmaların türünü ve sıklığını ölçer, çocuğun dil gelişimini ve kaygı düzeyini değerlendirir, aileye danışmanlık verir. Okul öncesi çocuklarda sık kullanılan programlarda terapist anne babaya, evde her gün kısa sürelerle uygulayacakları yöntemi öğretir ve ilerlemeyi düzenli seanslarla izler. Okul çağında ve yetişkinlikte teknik çalışmalar ön plandadır.

Takılmalar ortama göre çok değiştiği için muayene odasında hiç görülmeyebilir. Terapist sizden evde kaydedilmiş kısa bir ses ya da video kaydı isteyebilir; hangi durumlarda arttığını not etmeniz de değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Çocuk doktoru ise genel gelişimi ve işitmeyi değerlendirir, kekemeliğe benzeyen başka durumları ayırt eder ve terapiye yönlendirir. Belirgin kaygı, okulda zorbalık ya da içe kapanma varsa çocuk ve ergen psikiyatrisiyle iş birliği yapılır. Öğretmeni bilgilendirmek de sınıf içindeki baskıyı azaltır.

Ne zaman başvurmalı?

  • Takılmalar üç ila altı aydan uzun sürüyor ya da artıyorsa
  • Ses ve hece tekrarı, uzatma, blok, yüz gerginliği ya da göz kırpma eşlik ediyorsa
  • Çocuk konuşmaktan kaçınıyor, takıldığında üzülüyor ya da "konuşamıyorum" diyorsa
  • Kekemelik 3,5 yaşından sonra başladıysa, ailede süregen kekemelik ya da eşlik eden konuşma gecikmesi varsa
  • Okul çağında başlayan ya da süren kekemelik
  • Yetişkinde kekemeliğin iş, eğitim ya da sosyal yaşamı kısıtlaması

Yetişkinde aniden başlayan konuşma bozukluğu farklı bir durumdur. Kelime bulamama, peltekleşme, yüzde kayma ya da kol ve bacakta güçsüzlük inme belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Kafa travması ya da yeni bir ilaçtan sonra başlayan takılmalar da nörolojik değerlendirme gerektirir.

Çocuğunuzun konuşmasıyla ilgili başka kaygılarınız varsa konuşma bozuklukları yazısında yaşa göre kontrol listesini bulabilirsiniz. İlk adım olarak çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlarından birine başvurabilir, gerekli yönlendirmeyi alabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Bu yazıyı paylaşın
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı mı arıyorsunuz?
Size yakın uzmanları Hekimhane'de bulun, profillerini inceleyin.
Uzmanları Gör

Diğer Yazılar

Çocuk Sağlığı
Çocuklarda Konuşma Gecikmesi ve Konuşma Bozukluğu: Ne Zaman Endişelenmeli?
Konuşma gecikmesi ve artikülasyon bozukluğunda yaşa göre kontrol listesi, beklemeden başvu…
Çocuk Sağlığı
Çocuklarda Kalça Çıkığı, Düztabanlık, O-X Bacak: Hangisi Tedavi İster?
Gelişimsel kalça displazisi, doğuştan çarpık ayak, düztabanlık ve O-X bacakta hangi durumu…
Onkoloji
Meme Kanseri (Göğüs Kanseri): Tarama, Belirtiler ve Tedavi Seçenekleri
Mamografi taramasının kime ve hangi aralıkla önerildiği, dikkat edilmesi gereken belirtile…