Burnunuzun hep aynı tarafı tıkalıysa neden septum eğriliği olabilir. İlk belirtiden KBB muayenesine, ilaç denemesinden septoplasti kararına ve iyileşmeye adım adım süreç.
Burnun içini sağ ve sol olarak ikiye ayıran duvara septum (burun bölmesi) denir. Ön kısmı kıkırdaktan, arka kısmı ince kemikten oluşur. Bu bölmenin kusursuz biçimde düz olduğu insan azdır; yetişkinlerin çoğunda muayenede bir miktar eğrilik görülür ve büyük kısmı hiçbir yakınmaya yol açmaz. Septum deviasyonu, yani burun eğriliği, ancak nefes almayı belirgin biçimde zorlaştırdığında ya da başka sorunlara zemin hazırladığında tedavi gerektiren bir durum hâline gelir.
Eğriliğin bir kısmı doğuştan vardır ya da yüz kemiklerinin büyümesi sırasında gelişir. Bir kısmı ise çocuklukta ya da yetişkinlikte burna alınan bir darbeden sonra ortaya çıkar; darbe çok eskiyse kişi bunu hatırlamayabilir.
İlk belirtiler: neye dikkat etmeli?
Yakınmalar yavaş yerleştiği için birçok kişi yıllarca "benim burnum hep böyle" diye yaşar. Şu durumlar bir kulak burun boğaz muayenesini düşündürmelidir:
- Burnun hep aynı tarafının daha tıkalı olması ya da iki tarafın birden yetersiz hava alması
- Geceleri ağız açık uyuma, sabahları ağız ve boğaz kuruluğu
- Horlama ve uykudan dinlenmeden kalkma
- Sık tekrarlayan sinüzit atakları ya da sürekli geniz akıntısı hissi
- Eğri tarafta kuruluk, kabuklanma ve tekrarlayan burun kanaması
- Spor yaparken burundan yeterli nefes alamama
Gün içinde burnun bir sağ bir sol tarafının daha tıkalı hissedilmesi çoğu zaman normaldir. Buna nazal döngü denir ve burun içindeki dokuların sırayla şişip inmesinden kaynaklanır. Hep aynı taraf tıkalıysa ya da tıkanıklık günlük yaşamı etkiliyorsa durum farklıdır.
Tıkanıklığın tek nedeni eğrilik değildir. Alerjik rinit, burun eti olarak bilinen konkaların büyümesi, nazal polip, çocuklarda geniz eti ve uzun süre kullanılan burun açıcı spreylerin yol açtığı ilaç kaynaklı rinit de benzer yakınmalar verir. Çoğu hastada birden fazla neden bir aradadır; doğru tedavi için önce tıkanıklığa neyin yol açtığını ayırmak gerekir.
Başvuru: hangi hekime gidilir?
Burun tıkanıklığında başvurulacak hekim kulak burun boğaz (KBB) uzmanıdır. Muayeneden önce şunları not etmek görüşmeyi kolaylaştırır:
- Tıkanıklık hangi tarafta, ne zamandan beri var, mevsime göre değişiyor mu?
- Burna geçmişte darbe aldınız mı, burun ameliyatı oldunuz mu?
- Hangi spreyleri ve ilaçları, ne kadar süreyle kullandınız?
- Horlama, gündüz uykululuğu ya da başkalarının fark ettiği nefes durması var mı?
- Alerji, astım ya da koku almada azalma var mı?
Muayene ve tetkikler
KBB hekimi önce burnun dış görünümüne ve burun deliklerinin girişine bakar, ardından ışıklı bir aletle burun içini inceler. Çoğu zaman ince bir kamerayla yapılan nazal endoskopi de eklenir. Burna uyuşturan ve dokuları büzen bir sprey sıkıldıktan sonra yapılan bu muayene birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır. Spreyden önceki ve sonraki görünümün karşılaştırılması, tıkanıklığın ne kadarının eğrilikten, ne kadarının şişen dokulardan kaynaklandığını anlamaya yardım eder.
Her hastaya görüntüleme gerekmez. Sinüzit şüphesi varsa, polip görülüyorsa ya da ameliyat planlanıyorsa sinüs tomografisi (BT) istenebilir. Alerji düşünülen hastalarda alerji testleri yapılabilir; bazı merkezlerde burun içi hava akımını ölçen testler de kullanılır.
Tedavi kararı: ilaç mı, ameliyat mı?
Septumun eğriliğini düzelten bir ilaç ya da sprey yoktur. Ancak ilaçlar, eğriliğe eşlik eden şişliği ve alerjiyi azaltarak yakınmaları belirgin biçimde hafifletebilir. Bu yüzden çoğu hastada ilk adım birkaç hafta süren ilaç tedavisidir:
- Burun içi steroid spreyleri: Alerjik rinitte ve konka şişliğinde düzenli kullanıldığında etkilidir. Etkisi birkaç günde başlar, haftalar içinde artar.
- Tuzlu su ile burun yıkama: Kabuklanmayı ve akıntıyı azaltır.
- Burun açıcı (dekonjestan) spreyler: Yalnızca birkaç günlük kısa kullanım içindir. Daha uzun kullanıldığında burun spreye alışır ve bırakıldığında tıkanıklık artar.
Belirgin yakınması olan, muayenede yakınmasıyla uyumlu bir eğrilik bulunan ve ilaç tedavisine rağmen rahatlamayan hastalarda septoplasti önerilir. Bu ameliyatta burnun içinden girilerek eğri kıkırdak ve kemik bölümler düzeltilir; gerekirse bir kısmı çıkarılıp düzeltilerek yerine konur. Dışarıda kesi yapılmaz ve burnun dış görünümü değişmez. Burnun dış şeklinde de eğrilik ya da estetik bir istek varsa iki işlem septorinoplasti adıyla birlikte planlanabilir.
Konkalar da büyükse çoğu zaman aynı seansta küçültülür. Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır ve bir saat civarında sürer; hastalar çoğunlukla aynı gün ya da ertesi gün evine döner.
Çocuklarda burun ve yüz kemikleri büyümeye devam ettiği için septoplasti genellikle ergenliğin sonuna kadar ertelenir. Nefes almayı ciddi biçimde engelleyen eğriliklerde, büyümeyi koruyan sınırlı bir cerrahi daha erken yaşta da düşünülebilir.
Ameliyat kararında belirleyici olan eğriliğin görüntüsü değil, yakınmalarınızdır. Muayenede eğrilik görülmesi tek başına ameliyat gerekçesi değildir.
Ameliyattan sonra
Ameliyattan sonra burun içine birkaç gün kalan yumuşak tamponlar ya da septumu destekleyen ince silikon plakalar konabilir; bunlar kontrol muayenesinde çıkarılır. İlk günlerde hafif kanlı sızıntı, burunda dolgunluk ve tıkanıklık, baş ağrısı beklenen durumlardır. Şişlik ve kabuklanma nedeniyle nefes almadaki asıl rahatlama birkaç hafta içinde belirginleşir; dokuların tamamen oturması birkaç ayı bulabilir.
İyileşme döneminde genellikle şunlar önerilir:
- İlk bir-iki hafta sümkürmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak
- Hekimin önerdiği sıklıkta tuzlu su ile burun yıkamak
- İki-üç hafta ağır kaldırmaktan, öne eğilerek çalışmaktan ve yoğun spordan kaçınmak
- Kan sulandırıcı ilaçları ve ağrı kesicileri hekimle konuşarak kullanmak
- Sigara içiyorsanız ameliyattan önce ve sonra ara vermek
Çoğu kişi bir hafta içinde masa başı işine dönebilir.
Septoplasti genellikle güvenli bir ameliyattır, ancak her cerrahide olduğu gibi riskleri vardır: kanama, enfeksiyon, septumda kan birikmesi (hematom), septumda delik (perforasyon), burun içinde yapışıklık, ön dişlerde ya da üst dudakta geçici uyuşukluk ve geçici koku azalması bunlar arasındadır. Bazı hastalarda tıkanıklık tamamen geçmeyebilir; bu durumda alerji ya da konka büyümesi gibi eşlik eden nedenlerin tedavisi sürdürülür.
Ne zaman hemen başvurmalı?
- Burna darbe aldıktan sonra burun içinde ağrılı şişlik ve iki tarafta birden tam tıkanıklık gelişirse: septumda kan birikmiş olabilir; kıkırdağın zarar görmemesi için aynı gün değerlendirilmelidir.
- Ameliyattan sonra durmayan kanama, yüksek ateş, giderek artan ağrı ya da göz çevresinde şişlik ve görme değişikliği olursa
- Tek taraflı ve giderek artan tıkanıklıkla birlikte kanlı akıntı, koku kaybı ya da yüzde uyuşma varsa: eğrilik dışındaki nedenlerin araştırılması gerekir.
Burun tıkanıklığı horlamayı ve uyku kalitesini de etkiler; bu konuda horlama ve uyku apnesi yazılarına bakabilirsiniz. Yakınmalarınız haftalardır sürüyorsa size yakın kulak burun boğaz uzmanlarını inceleyebilirsiniz.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.