🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Kabuklanma ve İyileşmeyen Yara
Yüzeyi kabarık, keratoz içeren, kolay kanayan ve iyi iyileşmeyen cilt lezyonu; çoğunlukla güneşe maruz bölgelerde (yüz, kulak, el sırtı, dudak).
2
Sert, Yükseltilmiş Kitle
Çevre deriden belirgin kırmızı-pembe renkli, sert sınırlı kabartı; zamanla ülsere olabilir.
3
Aktinik Keratozdan Dönüşüm
Güneşe bağlı prekansöröz lezyon olan aktinik keratozun sertleşmesi, büyümesi veya ülsere olması SHK'ya ilerleme işareti.
4
Dudak Lezyonu
Alt dudakta kronik ülser veya beyazlaşma (lökoplaki); SHK'nın dudak alt dudakta özellikle görülen formu.
🔍Nedenler ve Etkenler
Ultraviole (UV) Radyasyon
Kümülatif güneş maruziyeti ve solaryum kullanımı; UVB direkt DNA hasarı (p53 mutasyonu), UVA indirekt hasar yaratır.
Kronik Yara ve Skar
Yanık skarı, kronik ülser veya fistül üzerinde gelişen SHK (Marjolin ülseri); uzun süreli kronik inflamasyon zemininde.
İmmünsüpresyon
Organ nakli sonrası ilaç kullanımı, HIV, hematolojik maligniteler; solid organ alıcılarında SHK riski 100 kat artar.
HPV (Deri Tipleri)
HPV 5, 8 gibi epidermotropik tipler; immünsüprese hastalarda epidermodisplazia verrüsiformis.
🔬Tanı Yöntemleri
Cilt Biyopsisi
Punch, eksizyon veya shave biyopsisi; histopatoloji ile kesinleştirilir. Dermatoskopi yol gösterici.
Sentinel Lenf Nodu Biyopsisi
Yüksek riskli (>2 cm, derin invazyon, immünsüprese hasta) SHK'da; bölgesel metastaz değerlendirmesi.
BT / PET-BT
Lenf nodu ve uzak metastaz şüphesinde; ileri evre vakalarda.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
M9 3H5a2 2 0 0 0-2 2v4m6-6h10a2 2 0 0 1 2 2v4M9 3v18m0 0h10a2 2 0 0 0 2-2v-4M9 21H5a2 2 0 0 1-2-2v-4m0 0h18
Geniş Lokal Eksizyon
4-6 mm sağlam cerrahi sınırla çıkarılması; erken evre SHK'da standart tedavi.
M9 3H5a2 2 0 0 0-2 2v4m6-6h10
Mohs Cerrahisi
Yüz, kulak gibi kozmetik bölgelerde; aşamalı doku çıkarımı ile cerrahi sınır intraoperatif kontrol edilir. Nüks oranı en düşük yöntem.
M13 10V3L4 14h7v7l9-11h-7z
Radyoterapi
Cerrahi uygulanamayan yaşlı/komorbiditeli hastalarda; adjuvan yüksek riskli özelliklerde.
M12 22s8-4 8-10V5l-8-3-8 3v7c0 6 8 10 8 10z
Cemiplimab / Pembrolizumab
Metastatik veya inoperable lokal ileri SHK'da; PD-1 inhibitörleri yüksek yanıt oranı göstermektedir.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Kronik güneş maruziyeti ve yanık öyküsü
- ✗Açık ten, mavi göz, sarı/kızıl saç
- ✗Organ nakli / immünsüpresyon
- ✗Aktinik keratoz öyküsü
- ✗Solaryum kullanımı
- ✗Mesleki UV maruziyeti
🛡 Korunma Yolları
- ✓SPF 30+ güneş kremi (yıl boyu, her 2 saatte bir yenileme)
- ✓Güneş saatlerinde (10-16) gölgede kalma
- ✓Koruyucu giysi ve şapka
- ✓Solaryumdan kaçınma
- ✓Yıllık dermatoloji kontrolü (yüksek riskli kişilerde)
- ✓Aktinik keratozların tedavisi