🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Şiddetli dismenore
Adet sancısının NSAİİ'ye yanıtsız, giderek ağırlaşan formu; pelvis derinliğine yayılan, beli ve kasıkları tutan ağrı.
2
Kronik pelvik ağrı
Adet dışı dönemlerde de süren künt veya kramp tarzı pelvis ağrısı; cinsel ilişkiyle şiddenlenebilir (disparoni).
3
Disparoni (ağrılı cinsel ilişki)
Özellikle derin penetrasyonda ağrı; uterosakral ligamanlar veya Douglas boşluğundaki lezyonlarda tipik.
4
İnfertilite
Anatomik bozulma, inflamasyon ve yapışıklıklar; vakaların %30-50'sinde fertilite sorunu eşlik eder.
5
Bağırsak ve idrar yakınmaları
Adet döneminde rektal kanama, ishal, kabızlık; bağırsak veya mesane endometriozis tutulumunda.
🔍Nedenler ve Etkenler
Retrograd menstrüasyon teorisi
Adet kanının tüpler aracılığıyla pelvis boşluğuna kaçması ve endometriyal hücrelerin buraya tutunması; en kabul gören teori.
Bağışıklık disfonksiyonu
Normal koşullarda peritoneal makrofajlar ektopik hücreleri yok eder; endometriozisli kadınlarda bu mekanizma bozulmuştur.
Genetik yatkınlık
Birinci derece akrabalarda hastalık varsa risk 6-9 kat artar; birden fazla gen lokusu tanımlanmıştır.
🔬Tanı Yöntemleri
Laparoskopi (Altın Standart)
Pelvik kaviteye görsel erişim; lezyonların görülmesi ve biyopsi ile histolojik doğrulama. Evreleme (I-IV) yapılır.
Transvajinal Ultrasonografi
Endometrioma (çikolata kisti) ve derin infiltratif endometriozisi değerlendirir; yüzeyel lezyonları göremez.
MRI
Derin endometriozis haritalaması; cerrahi planlama için; bağırsak ve mesane tutulumunu gösterir.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
💊
NSAİİ (Ağrı Kontrolü)
Semptomatik rahatlama için; altta yatan hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Adet başlamadan başlanmalıdır.
💊
Hormonal Baskılama (GnRH, OKS, Progestin)
Ektopik dokunun östrojen bağımlılığı nedeniyle hormon baskılanması lezyonları küçültür; GnRH agonistleri, OKS, progestin veya danazol seçenekler.
🔬
Laparoskopik Cerrahi
Lezyonların eksizyonu veya ablasyonu; endometriomalar, derin infiltratif lezyonlar ve yapışıklıkların tedavisi. Fertilite ve ağrıda belirgin iyileşme.
🧬
IVF
Cerrahi veya medikal tedaviden sonra gebe kalamayan hastalarda; ileri evre endometrioziste tüp bebek başarısı daha iyi.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Ailede endometriozis öyküsü
- ✗Kısa adet siklusu (< 27 gün)
- ✗Ağır ve uzun süreli adet kanaması
- ✗Erken menarş ve geç ilk doğum
- ✗Nulliparite (hiç doğum yapmamış olmak)
🛡 Korunma Yolları
- ✓Uzun süreli kombine oral kontraseptif kullanımı endometriozis riskini azaltır
- ✓Erken gebelik ve emzirme koruyucu olabilir
- ✓Düzenli egzersiz; östrojen metabolizmasını düzenler
- ✓Omega-3 açısından zengin beslenme; inflamasyonu azaltır
- ✓Adet ağrısı giderek şiddetleniyorsa erken jinekolojik değerlendirme isteyin