🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Eklem ağrısı
Aktiviteyle artan, dinlenmekle azalan ağrı; hastalık ilerledikçe istirahatte de sürebilir.
2
Sabah tutukluğu
Uyku sonrası 30 dakikadan kısa süren tutukluk (romatoid artritten önemli bir ayrım).
3
Eklem şişliği ve krepitasyon
Kemiksi genişleme (Heberden nodülleri ellerde), harekette çıtırtı ve kırıtı sesi.
4
Hareket kısıtlılığı
İleri evrede merdiven çıkma, çömelme ve yürüyüş güçleşir; yaşam kalitesi belirgin düşer.
🔍Nedenler ve Etkenler
Mekanik yüklenme ve yaş
Kıkırdak hücreleri (kondrosit) onarım kapasitesini yitirir; tekrarlayan mikrotravmalar birikerek dejenerasyona yol açar.
Obezite
Her 1 kg fazla kilo dize 4-6 kg ek yük bindirir. Ayrıca yağ dokusu inflamatuar sitokin salgılar, kıkırdağa zarar verir.
Eklem yaralanması ve yanlış duruş
Geçirilmiş menisküs yırtığı, bağ hasarı veya kronik yanlış duruş yükü eşit dağıtmaz; fokal kıkırdak hasarı başlar.
🔬Tanı Yöntemleri
Klinik Muayene ve Röntgen
Eklem aralığı daralması, osteofitler ve subkondral skleroz; tanı çoğunlukla klinik ve radyolojik bulgularla konur.
MRI
Kıkırdak, menisküs ve subkondral kemiği değerlendirir; erken evrede ve cerrahi planlamada kullanılır.
Eklem Sıvısı Analizi
Tanı belirsizliğinde enflamatuar artrit veya gut ile ayırıcı tanı için sinovyal sıvı incelenir.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
🏃
Ağırlık Kontrolü ve Egzersiz
5 kg kayıp diz semptomlarını %50 azaltabilir. Su içi egzersiz, bisiklet ve kuadriseps güçlendirme en etkili konservatif tedavilerdir.
💊
NSAİ İlaçlar ve Topikal Ajanlar
İbuprofen, naproksen; şiddetli olgularda kullanılır. Topikal diklofenak jel yaşlılarda GİS yan etkisiz seçenek.
💉
İntra-artiküler Enjeksiyonlar
Kortikosteroid: 3 ayda bir, en fazla 4 kez/yıl. Hyalüronik asit: 3-5 haftalık seri; kısa-orta dönem semptom rahatlaması sağlar.
🔪
Eklem Replasmanı (Artroplasti)
Konservatif tedavilere yanıtsız ağır olgularda total diz veya kalça protezi; hastaların %90'ında 15 yıl sonra hâlâ başarılı.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗İleri yaş ve kadın cinsiyet
- ✗Obezite (VKİ > 30)
- ✗Geçirilmiş eklem yaralanması
- ✗Tekrarlayan çömelme, diz bükme gerektiren meslekler
- ✗Aile öyküsü
- ✗Düz veya çarpık bacak dizilim bozuklukları
🛡 Korunma Yolları
- ✓Sağlıklı kilonuzu koruyun; dizlerinize binen yükü azaltın
- ✓Uyluk ve kalça kaslarını güçlendirin; eklem stabilitesi artar
- ✓Travmadan korunun: spordan önce ısının, uygun ayakkabı giyin
- ✓Tekrarlayan çömelme gerektiren işlerden kaçının; dizlik veya ergonomik çözümler kullanın
- ✓Orta yoğunluklu egzersizi sürdürün; hareketsizlik kıkırdağı besleyen sıvı dolaşımını bozar