🩺Belirtiler ve Semptomlar
1
Ani Nefes Darlığı
Birkaç dakika içinde gelişen dispne; en sık ve belirgin semptom.
2
Plöritik Göğüs Ağrısı
Nefes almayla keskinleşen yan ağrısı; infarkt bölgesindeki plevral tahrişe bağlı.
3
Taşikardi
İstirahat kalp hızı >100/dk; sağ kalp yükünün belirtisi.
4
Hemoptizi
Kanlı balgam; pulmoner infarktın varlığını düşündürür.
5
Senkop & Hipotansiyon
Masif embolide kardiyojenik şok belirtisi; yüksek mortaliteyi işaret eder.
6
DVT Belirtileri
Bacakta ağrı, kızarıklık ve şişlik; eşzamanlı derin ven trombozu bulguları.
🔍Nedenler ve Etkenler
Derin Ven Trombozu (DVT)
Pulmoner embolinin %90'ından fazlası alt ekstremite DVT'den kaynaklanır.
Virchow Üçlüsü
Venöz staz (hareketsizlik), endotel hasarı ve hiperkoagülabilite; trombozu kolaylaştıran üç temel faktör.
Uzun Süreli Hareketsizlik
Uzun uçuş/yolculuk, hastanede yatış, alçı uygulaması; venöz dönüşü bozar.
Malignite
Kansere bağlı hiperkoagülabilite; idiyopatik embolinin en sık altta yatan nedeni.
Kalıtsal Trombofili
Faktör V Leiden, protrombin gen mutasyonu, protein C/S eksikliği.
🔬Tanı Yöntemleri
Bilgisayarlı Tomografi Pulmoner Anjiyografi (BTPA)
Altın standart; akciğer arterlerindeki pıhtıyı doğrudan gösterir.
D-Dimer
Negatif sonuç düşük olasılıklı emboliyi dışlar; ancak pozitiflik tanı koydurucudeğildir.
Ekokardiyografi
Sağ kalp baskısı ve hemodinamik etkilenme değerlendirmesi; masif embolide hızlı bilgi sağlar.
Wells Skoru & Geneva Skoru
Klinik olasılık değerlendirme araçları; tanısal algoritmanın ilk adımı.
💊Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçenekleri bireyden bireye farklılık gösterir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir; tedavi planınız için mutlaka uzman doktorunuza danışın.
💊
Antikoagülasyon
DOAK (rivaroksaban, apiksaban) veya DMAH → warfarin; pıhtının büyümesini önler ve nüksü azaltır. Tedavi 3-6 ay veya kalıcı olabilir.
💉
Tromboliz (Trombolitik Tedavi)
Masif ve yüksek riskli embolide t-PA; pıhtıyı hızla eritir. Kanama riski yüksektir.
🏥
Kateter Yönlendirmeli Tedavi
Ultrason destekli kateter trombolizi veya mekanik trombektomi; kanama riski yüksek hastalarda.
🏥
Cerrahi Embolektomi
Trombolizin kontrendike olduğu masif embolide son seçenek; kardiyopulmoner bypass altında.
⚠️Risk Faktörleri ve Korunma
🚨 Risk Faktörleri
- ✗Uzun süreli hareketsizlik (yatış, uzun yolculuk)
- ✗Aktif kanser
- ✗Geçirilmiş DVT veya PE
- ✗Kalıtsal trombofili
- ✗Oral kontraseptif veya hormon tedavisi
- ✗Gebelik ve doğum sonrası dönem
- ✗Obezite
🛡 Korunma Yolları
- ✓Uzun yolculuklarda düzenli hareket ve varis çorabı
- ✓Cerrahi sonrası erken mobilizasyon
- ✓Yüksek riskli hastalarda profilaktik antikoagülasyon
- ✓Trombofili varsa kalıcı antikoagülasyon planlaması
- ✓Sigara bırakma